Hồn Việt trong văn hóa thưởng thức cà phê

Submitted by Barista School On Thursday, 08/27/20 - 1:33pm

Những năm 1880, người Pháp mang cà phê đến Việt Nam và bắt đầu ươm trồng để phục vụ cho tầng lớp quý tộc. Đến những năm 1920 thì mới được trồng đại trà ở Kon Tum, kể từ đó như hàng trăm quốc gia khác trên thế giới, văn hoá cà phê đã hình thành ở Việt Nam như một điều tất yếu và ngày càng phát triển mạnh mẽ.

Cà phê Việt Nam Xưa và Nay

Đã hơn 100 năm cà phê du nhập và len lỏi vào đời sống của người Việt như một sự hiển nhiên.

Từ xưa đến nay, cà phê là một đặc sản, cũng là nguồn thu nhập chính của biết bao thế hệ gia đình. Theo năm tháng, cùng với sự phát triển của xã hội, cà phê vẫn hiện diện trong cuộc sống người Việt dù cũng có những bước tự chuyển mình đáng kể.

Đầu tiên, mang dấu ấn đậm nét là “cà phê đường phố”, loại cà phê bình dân nhưng nhiều “tín đồ” nhất. Hình ảnh ly cà phê đen hay cà phê sữa (người Bắc gọi là đen và nâu) được phục vụ bên ấm trà nóng với vài ba chiếc ghế ven đường, là hình ảnh khá quen thuộc trong tiềm thức để khởi đầu mỗi buổi sáng.

Cà phê đường phố – văn hóa thưởng thức đậm chất Việt Nam . Nguồn: Sưu tầm

Mùi vị cà phê như biểu trưng cho hương vị của cuộc sống, nó rất đời, chút chua chát để nhớ về thất bại, chút vị mặn để tự sự, dư độ đắng để khiến ta luôn tỉnh táo và sáng tạo trong suy nghĩ, thêm chút ngọt hậu để luôn thấy yêu thương là không thể thiếu.

“Miếng trầu là đầu câu chuyện” của ông bà xưa dần được thay thế bằng “đi uống cà phê nhé”, nó là món thức uống, quán cà phê là nơi dành cho các đôi nam nữ chuyện trò tâm sự, đám bạn tụ tập tán gẫu, mở đầu cho sự hợp tác làm ăn hay thậm chí là một mình để hoài niệm và suy tưởng về cuộc sống.

Có nhiều biến động đáng kể về gu thương thức, nhưng “văn hoá cà phê Việt” vẫn là điều tiếp diễn mang tính kế thừa và phát triển, càng ngày càng được giới trẻ trân trọng hơn. Với một “năng lực siêu nhiên” nào đó, mọi người đều trở nên điềm đạm, nhã nhặn hơn trước ly cà phê; người ta không còn nhớ đến tuổi tác, cũng như giai cấp hay địa vị trong không khí ngập tràn hương cà phê quyến rũ. Đó là sức hút vô hình lý giải được của cà phê.

Việt Nam ghi dấu trong văn hóa cà phê thế giới với chiếc phin lọc “huyền thoại”. Nguồn: Sưu tầm

Ở Việt Nam, cà phê phin là hình thức pha chế phổ biển hơn cả. Ngồi nhìn ngắm nhìn những giọt đắng rơi chậm rãi dường như là thú vui của dân ghiền cà phê. Nhấp môi giọt cà phê đầu tiên, nhắm mắt chút xíu thả hồn vào hương và vị, rồi thấm sâu đến khối óc và cả con tim … Cảm giác như có sự đồng cảm tuyệt diệu dù đang ở trong trạng thái cảm xúc nào. Trong thời đại giao thao giữa các nền văn hoá, chúng ta lại du nhập thêm khái niệm mới như “cà phê Ý”, “cà phê pha thủ công” hay “cà phê đặc sản” rồi từ đó dần chiếm lĩnh thị trường cà phê Việt Nam theo chiều hướng tích cực, cũng như nâng gu thưởng thức cà phê của người Việt lên một tầm mới.

Văn hóa “đen – đặc – đậm – đắng” truyền thống

Không chỉ với người Việt Nam, cà phê phin cũng khiến nhiều người yêu cà phê trên thế giới đem lòng say mê. “Đen – đặc – đậm – đắng” gần như là khái niệm chung của người Việt về cà phê, hương vị đậm đà đó khi kết hợp với dòng sữa đặc béo ngậy lại tạo nên một hương vị rất Việt và đã trở thành bản sắc. Tuy vậy, cũng là cà phê nhưng gu của từng vùng miền lại được biến tấu thành nhiều loại khác nhau. Chẳng hạn, người Sài Gòn lại thích cà phê đen đá, cà phê sữa đá sảng khoái hay “bạc xỉu” nhẹ nhàng và có thể thưởng thức bất kỳ giờ nào trong ngày. Trong khi người miền Trung hay Hà Nội thì lại thích một gu hoàn toàn khác với vị đậm hơn, thích uống nóng hơn là uống lạnh và thường nhâm nhi vào buổi sáng sớm khởi đầu ngày mới.

“Đen – đặc – đậm – đắng” gần như là khái niệm chung của người Việt về cà phê. Nguồn: sưu tầm

Đi theo dòng chảy hiện đại và năng động hơn, cà phê được pha bằng máy cùng với những ly cà phê take away nhanh gọn, mọi người tìm kiếm sự tỉnh táo cả ngày với guồng quay công nghiệp nên dần “thân thiện” với kiểu uống cà phê “nhẹ đô” hơn, cần nhanh chóng hơn, vì vậy cà phê phin dần bị chiếm chỗ. Với sự phát triển du lịch, sự hiện đại hoá của giới trẻ nên những dòng cà phê hiện đại như Cappuccino, Latte hay Armericano …, cà phê phin “đen – đậm – đặc – đắng” dường như chỉ dành cho những tín đồ thích hoài niệm và yêu sự truyền thống.

Mặc dù qua nhiều làn sóng phát triển và biến động của cà phê, từ pha phin qua cà phê hoà tan rồi pha máy … nhưng người Việt dù du nhập bất kỳ phương pháp pha chế nào thì cũng đâu đó giữ gìn và sáng tạo mọi thứ theo kiểu Việt hoá rất riêng của mình.

Văn hóa cà phê chất lượng

Nhờ sự giao thoa văn hóa, những khái niệm cà phê mới bắt đầu du nhập vào Việt Nam và lan tỏa trong cộng đồng tín đồ cà phê. Nếu trước đây người Việt Nam chỉ biết đến cà phê Phin, với tiêu chí uống cà phê ngon phải là “đen – đặc – đậm – đắng”, hay “rang tẩm mới ngon” thì giờ đây cà phê Việt Nam phải nhìn nhận lại trước những khái niệm cà phê mới lạ – “cà phê đặc sản”. Người dân Việt Nam vẫn thường tự hào là nước xuất khẩu cà phê đứng thứ hai, thứ ba trên Thế Giới, tư tưởng cà phê Việt Nam là số một đã ăn sâu vào cách tư duy của các thế hệ trước, thế nhưng chỉ có một số ít hiểu được rằng, cà phê Việt vẫn còn đi sau thế giới rất xa về cà phê chất lượng.

Specialty Coffee đã bắt đầu len lỏi trong cộng đồng cà phê Việt với những định nghĩa về “Cà phê chất lượng”

Sự so sánh chỉ mới bắt đầu hiện diện sau khi định nghĩa về cà phê Đặc Sản bắt đầu len lỏi trong cộng đồng cà phê Việt Nam, khách hàng bắt đầu có sự chọn lọc hơn đối với nguồn gốc của cà phê, cách rang, cách sơ chế… Từ đó những nông trại cà phê bắt đầu có các chính sách cải tạo chất lượng hạt cà phê từ khâu trồng trọt, thu hoạch. Cà phê vốicà phê chè đều được chú trọng hơn – thậm chí sản lượng trồng cà phê chè cũng bắt đầu tăng lên đáng kể so với trước đây, cách sơ chế cà phê cũng bắt đầu thay đổi: không còn là phơi cà phê dưới đất đơn thuần nữa mà giờ đã bài bản hơn với công nghệ và kỹ thuật mới được cập nhật và áp dụng theo thế giới.

Tuy cách làm cà phê cũ vẫn còn tồn tại, nhưng với nhu cầu đổi mới của thị trường, yêu cầu chất lượng cũng như gu thưởng thức khó tính hơn; các nhà sản xuất cà phê, thu mua, rang cũng phải thay đổi tiêu chí để đáp ứng. Nhờ ý thức về sức khỏe, người Việt Nam cũng thay cách rang cà phê cũ bằng hồ sơ rang đậm kiểu mới và “rang mộc”, không “tẩm”, tôn trọng bản chất tự nhiên sẵn có của cà phê. Hương vị cà phê Việt Nam từ đó đến nay đã thay đổi tốt hơn rất nhiều.

Văn hóa cà phê du nhập

Ngoài sự thay đổi về loại hạt cà phê, kiểu rang cà phê, những cách pha chế mới cũng theo đó mà bắt đầu xuất hiện. Người Việt Nam không chỉ còn biết đến mỗi cà phê Phin, cà phê Vợt, hay cà phê trứng nữa, mà bắt đầu thích thú tò mò với các cách pha cà phê kiểu Ý hay cách pha thủ công mới lạ đầy kích thích. Nhờ sự xuất hiện của các công ty cà phê nước ngoài, những chuỗi cửa hàng cà phê kiểu mới, cùng với mật độ hình ảnh xuất hiện trên những phương tiện truyền thông của thế kỷ 21 như Facebook hay Instagram, người Việt được chứng kiến những nền văn hóa khác trong việc thưởng thức cà phê: cà phê bây giờ không còn phải đắng, sánh, đậm mà giờ lại ít đắng, chua hơn, nhẹ hơn, và đặc biệt có thể uống như trà hoặc dùng với sữa tươi mà không phải sữa đặc.

Sự du nhập của văn hóa cà phê Ý đã góp phần làm phong phú khẩu vị thưởng thức của người Việt

Chúng ta bắt đầu biết nhiều hơn về cà phê pha máy, pha kiểu V60, Kalita, Chemex, Syphon, Aeropress hay Moka pot… cùng rất nhiều công cụ pha chế mới lạ đẹp mắt khác. Sự thay đổi trong cách thưởng thức cà phê còn đi song song với sự kích thích trí tò mò về các loại hạt cà phê, nhờ các “Sứ giả Barista” luôn năng nổ nhiệt tình trong việc giới thiệu hạt cà phê, khách hàng bắt đầu hứng thú hơn với các loại hạt cà phê có nguồn gốc xuất xứ khác nhau, các hồ sơ rang khác nhau đẩy nên các đặc trưng thú vị của hạt. Máy pha Espresso còn cho người dùng trải nghiệm cà phê kiểu Việt Nam theo kiểu khác, như “Espresso sữa đá” – một sự kết hợp giữa cà phê Tây và cà phê Ta.

Sau đó là xu hướng thưởng thức cà phê pha lạnh “Cold brew” hay “Iced drip”, cách pha yểm khí nitro – “Nitro cold brew”. Do thời tiết nắng nóng, người Việt có xu hướng thích uống cà phê ướp lạnh, nên những món cà phê pha lạnh kiểu mới đặc biệt được ưa thích. Hương vị vừa tươi mát vừa đậm đà, có thể uống nguyên hoặc pha loãng ra với đá mà không mất đi vị thơm ngon.

Xu hướng thưởng thức cà phê pha lạnh Cold Brew ngày càng phổ biến hơn tại Việt Nam

Tuy khẩu vị của đa số người Việt nam trước vẫn còn thiên về các loại cà phê Phin truyền thống và vẫn còn lạ lẫm với những phương tiện pha chế khác, nhưng với lớp thế hệ trẻ, nhu cầu về “gu” cà phê cũng dần dần có sự thay đổi. Văn hóa thưởng thức cà phê đang trở nên đa dạng và có những chuyển biến tích cực sôi nổi hơn bao giờ hết, điển hình là các mô hình cà phê mới bắt đầu xuất hiện nhiều hơn và thay thế các mô hình cà phê cũ.

VIỆT NAM BARISTA SCHOOL

Website: https://baristaschool.vn

Facebook: https://www.facebook.com/VietNamBaristaSchool

SĐT: 1900 636 246

Địa chỉ: 38/13 Nguyễn Văn Trỗi, P.15, Q.Phú Nhuận, TP.HCM

Bài viết liên quan